وبه جهت انتظام قواعد تصرّف وتدبير بدني واستحكام ضوابط عدل وسياسات مدنى ، اوّلًا به افاضهء عقل كه مفتاح خزاين نقود معرفت ودرايت است مورد تفضّل وامتنان ساخت ، تا به معونت ودستيارى آن ميزان مستقيم تميز خير از شرّ ونفع از ضرّ وحسن از قبح وعدل از ظلم وصلاح از فساد وصواب از خطا نموده ، از بوادي مظلمهء حيرت وگمراهى ، به وادى ايمنِ خبْرَت وآگاهى شتابد . وثانياً به أقامت شرع كه مصباح سنا افروز وادى دعوت وهدايت است ، مشمول عنايت بىكران گردانيد ، تا به دلالت وراهنمايى آن ، برهان قويم ايمان را از كفر ، وطاعت را از عصيان وثواب را از عقاب ورشاد را از ضلال وحلال را از حرام وحقّ را از باطل شناخته ، از حضيض رذايل ونقايص خُلقى وفعلى به أوج فضايل وكمالات علمي وعملي راه يابد . وبه مقتضاى « وَلَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ » « 1 » ملوك عالي مقدار وسلاطين والا تبار را بر اورنگ سطوت واقتدار ، تمكّن واستقرار داده ، لواى سعادت انتهاى آن زمرهء شريفه ، به طراز « السّلطانُ الْعادلُ ظِلُّ اللَّه » « 2 » مطرّز ساخت كه به فروغ نيّرين عقل وشرع راه يافته ، حريم حق‌جويى وخداشناسى گرديده ، همّت بر اعلاى معالم قسط ودادخواهى وامضاى مراسم حدود ونواميس الهى گمارند ؛ تا بدين وسيلهء جليله در اقطاع واصقاع « 3 » بسيطه جادّهء عدل وانتصاف مسلوك ، وشيوهء جور واعتساف « 4 » متروك ، وشمل تمدّن وتعاون مجموع ، وحَبل تباغُض وتعادى مقطوع ، وبُنود « 5 » فروض وسنن منصوب ، وجُنود بِدَع وفتَن مغلوب ، وصوارم أوامر

--> ( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 251 : « اگر خداوند دفع نمىفرمود شرّ برخى را به وسيلهء برخى ديگر ، همانا زمين را فساد فرامىگرفت » . ( 2 ) . خبر به صورت مرسل از نبىّ أكرم صلى الله عليه وآله نقل شده است ، يعنى : « پادشاه عادل در روى زمين سايه ( ونمايندهء ) خداونداست » . إرشاد القلوب ، ج 1 ، ص 173 . ( 3 ) . « اصقاع » ، جمع « صُقْع » در لغت به معناى ناحية ومنطقه‌اى از زمين ويا خانه آمده است . ر . ك : لسان العرب ، ج 8 ، ص 203 ( صقع ) . ( 4 ) . « اعتساف » به معناى تمايل ويا حركت به سمت گمراهى وباطل وطريق غير هدايت وحقّ است . ر . ك : العين ، ج 1 ، ص 339 ؛ لسان العرب ، ج 8 ، ص 203 ( عسف ) . ( 5 ) . « بُنود » جمع « بَند » در لغت عرب به معناى عَلَم ويا پرچم برافراشته آمده است . ر . ك : العين ، ج 8 ، ص 52 ؛ لسان العرب ، ج 3 ، ص 97 ( بند ) .